De in mei 1942 ingevoerde Medaille “Winterschlacht im Osten 1941/42” (alternatieve naam: Ostmedaille) was een ronde, zwarte, meestal uit zink gemaakte Duitse militaire onderscheiding, met een gepolijste, zilverkleurige rand. Op de voorkant prijkte een adelaar met in haar klauwen een hakenkruis en een lauriertak, op de achterzijde was de tekst “Winterschlacht im Osten 1941/42” aangebracht. Het lint was rood, met verticaal in het midden een witte, zwarte en nog eens een witte streep.

De onderscheiding werd in het leven geroepen  “als Anerkennung für Bewährung im Kampf gegen den bolschewistischen Feind und den russischen Winter innerhalb des Zeitraums vom 15. November 1941 bis 15. April 1942.” Nadat de Duitsers aanvankelijk grote militaire successen boekten in Rusland leden ze vanaf november 1941 door massale tegenaanvallen duizelingwekkende verliezen in de (zelfs voor Russische begrippen) koude winter van 1941/42. De Ostmedaille kan worden beschouwd als eerbetoon aan degenen die de beproevingen van deze barre winter hadden ondergaan. De onderscheiding werd zowel uitgereikt aan militair- als aan burgerpersoneel, zowel aan Duitsers- als aan niet-Duitsers in Duitse (krijgs)dienst, zowel aan mannen- als aan vrouwen, bij leven- en postuum. Voor militairen die actieve frontdienst verrichtten gold dat zij in genoemde periode minstens veertien dagen aan de strijd aan het oostfront deel moesten hebben genomen. Voor ondersteunende diensten gold een aantal van zestig dagen (aaneengesloten). De Medaille “Winterschlacht im Osten 1941/42” is miljoenen keren uitgereikt.